Algemeen / Huurdersproblemen

‘Als er geen oplossing komt voor iemands woonprobleem, stapelen de problemen zich op’

dinsdag 13 februari Leestijd: 6 min.

De Binnenvest berekende voor ons de maatschappelijke kosten van het woonprobleem / Animatie: Thomas Mulder

Stephanie Sint Nicolaas

Redacteur

Thomas Mulder

Datajournalist

dinsdag 13 februari Leestijd: 6 min.

Je kunt geen betaalbare woning vinden voor jezelf en je kinderen. Na een scheiding kun je je particuliere huurwoning niet meer betalen en nu woon je op een oude woonboot die geen verwarming heeft. Behalve jouw ‘woonprobleem’ is er eigenlijk niet zoveel met je aan de hand. Je hebt een baan en je hebt de zorg voor je kinderen goed op orde. Maar de stress loop thuis op door deze woonsituatie. Wat is dan beter vanuit het perspectief van de overheid: niets doen en kijken of jij jezelf weet te redden? Of ingrijpen en daarmee mogelijk erger voorkomen?

Dat is de vraag die we voorleggen aan de dak- en thuislozenopvang De Binnenvest. Het verhaal van onze tipgever Jenny bracht ons naar deze opvang in de binnenstad van Leiden. Als Jenny aan een maatschappelijk werker vertelt dat ze binnenkort op straat komt te staan met haar twee kinderen, stuurt die maatschappelijk werker Jenny door naar De Binnenvest. Maar is dat een voor de hand liggende plek voor een moeder die, behalve haar ‘woonprobleem’, haar leven heel goed op orde heeft? Wij volgen de route die Jenny in haar zoektocht naar een woning heeft afgelegd, en gaan langs bij de opvang. Emmy Klooster, de directeur van De Binnenvest, vertelt dat er steeds vaker ‘Jenny’s’ aankloppen bij de opvang. ‘Maar ook ‘Johans’ met kinderen trouwens. Het begint bij deze mensen met het kwijtraken van hun huis, bijvoorbeeld na een scheiding. Ze hebben zichzelf een tijdje kunnen redden door in een caravan of op een bootje te wonen. Of bij familie in te trekken met de kinderen. Maar die situatie kan niet eeuwig zo blijven. En dan staan ze bij ons op de stoep en vragen ze: hebben jullie een plek voor mij?

Te zelfredzaam, niet schrijnend genoeg
Emmy Klooster vertelt dat iemand als Jenny, die geen psychosociale problemen heeft of verslavingsproblematiek, helemaal niet in de doelgroep van De Binnenvest past. ‘Ze is gezond. Haar kinderen zijn stabiel. Wij zeggen dan: wij zijn een maatschappelijke opvang. Dat betekent dat wij er zijn voor mensen die geen woning hebben, maar die daarnaast ook echt een hulpvraag hebben. En dat heeft Jenny niet. Ze is ‘zelfredzaam’ en ze heeft eigenlijk alleen maar een vraag naar een woning.’ Maar daar wringt nu net de schoen. Want vóórdat Jenny aanklopt bij De Binnenvest, heeft ze al contact gehad met de gemeente en de woningbouwvereniging. Die zeggen niets voor haar te kunnen doen. Haar situatie is ‘niet schrijnend genoeg.’ Je valt dus tussen wal en schip, zegt Emmy Klooster. ‘Het wrange is dat het eigenlijk eerst slechter met je moet gaan om hulp te krijgen. Want pas als je een hulpvraag hebt, komen wij in beeld.' Dat klinkt ons toch wat vreemd in de oren. Eerst je problemen erger laten worden, als je nu al in de gaten hebt dat het de verkeerde kant op dreigt te gaan? Dat lijkt niet te passen bij de politieke boodschap die we de afgelopen jaren zo vaak hoorden: dat je als burger ‘zelfredzaam’ moet zijn en je ‘eigen kracht’ moet aanspreken. Maar om de regie over je eigen leven te houden, heb je wel een dak boven je hoofd nodig.

Maatschappelijke kosten van het woonprobleem
Tot zover de morele kant van dit vraagstuk. Maar er zit ook een financiële kant aan dit verhaal. Want als Jenny geen woning vindt, dan zijn daar aanzienlijke maatschappelijke kosten aan verbonden. Emmy Klooster vertelt ons: ‘Als er geen oplossing komt voor het woonprobleem, dan zie je dat de problemen zich op gaan stapelen. De huur is vaak te hoog om op te brengen. Je ziet dat mensen op raken door de stress. De kinderen raken gedestabiliseerd. Dan komt werk in het gedrang.’ Het zijn kortom net dominostenen die elkaar één voor één omver tikken. 
We vragen of De Binnenvest voor ons een doorrekening kan maken van de ‘kosten van het woonprobleem.’ De berekening die we krijgen, laat zien dat ‘niets doen’ in de zin van: geen woning beschikbaar maken, uiteindelijk veel duurder kan uitpakken voor de overheid. De Binnenvest baseerde deze berekening op de zogenaamde ‘Effectencalculator’. Dat is een rekenprogramma waarmee je de maatschappelijke en financiële gevolgen van verschillende hulpverleningstrajecten in kaart kunt brengen en vergelijken.

Fictief rekenvoorbeeld: gescheiden moeder Eva
De Binnenvest neemt een casus van een gescheiden moeder met twee kinderen als uitgangspunt voor deze rekensom. Het gaat om een fictieve mix van verschillende mensen die zich de afgelopen tijd bij De Binnenvest hebben gemeld. Deze vrouw, laten we haar Eva noemen, is na een scheiding uit huis gezet door de verhuurder omdat ze de huur in haar eentje niet meer kon opbrengen. Nu woont Eva met haar kinderen Lieke en Bram op een oude woonboot zonder verwarming. Eva heeft te weinig inschrijftijd voor een sociale huurwoning. Urgentie krijgt ze niet omdat haar situatie niet ‘schrijnend’ genoeg is. Eva heeft werk, er zijn geen schulden en er is geen sprake van psychische problemen. Kortom: er is alleen een ‘woonvraag’. Ook De Binnenvest kan op dit moment niets doen: daarvoor moet het gezin eerst dakloos worden. De Binnenvest rekende voor ons uit wat de kosten kunnen zijn als de woonvraag van dit gezin niet wordt beantwoord.

Psychische klachten en baanverlies                       
Eva vertoont al burnout-verschijnselen, en de stress neemt door de situatie verder toe. Dit kan leiden tot allerlei problemen waarvoor ze hulp nodig heeft. Stel: Eva gaat een jaar lang eens in de twee weken naar de psycholoog. Er is een interventie van jeugdzorg in het gezin, maar nog zonder uithuisplaatsing. Ook kinderen Lieke en Bram krijgen een jaar lang GGZ-zorg. In totaal kost dat zo’n 25.000 euro per jaar. De toegenomen stress kan een katalysator zijn voor nog meer problemen. Eva is al eens een week thuisgebleven door de stress die zij ervaart. Als zij uiteindelijk haar baan kwijtraakt, het UWV wordt ingezet, ze 3 maanden WW krijgt en de rest van het jaar bijstand, dan kost dat de maatschappij zo’n 17.000 euro.

Schulden en uithuisplaatsing
Het is niet ondenkbaar dat het gezin na het baanverlies ook nog in de schulden komt. Stel dat in dat scenario de duurst mogelijke interventie moet plaatsvinden – schuldsanering – komt dat neer op een bedrag van ruim 13.000 euro. Als de situatie op de woonboot volgens jeugdzorg onhoudbaar is geworden, komt er zelfs een scenario in zicht dat Eva nooit voor mogelijk had gehouden: dat van uithuisplaatsing. Als Lieke en Bram uit huis geplaatst worden en een jaar in pleegzorg zijn, kost dat meer dan 100.000 euro.

Grens is bereikt
Hebben gemeenten die ervoor kiezen om voor mensen als Eva geen woning beschikbaar te maken, wel door dat ‘niets doen’ heel kostbaar kan zijn? Dat vragen wij ons af. Volgens wethouder Tom Horn, die er in zijn gemeente Haarlemmermeer voor zorgde dat er tijdelijke woningen kwamen voor ‘spoedzoekers’ zoals Eva, moet de overheid veel meer kijken naar de positieve lange termijneffecten van preventie. Het lastige daaraan is wel dat je niet van tevoren kunt weten of Eva ook echt in de problemen raakt als ze geen woning krijgt. En hoe diep die problemen dan precies zijn. Toch heeft Horn besloten om niet op zijn handen te gaan zitten. ‘Een scheiding is in beginsel een privéaangelegenheid. Maar als er minderjarige kinderen bij betrokken zijn, dan wil je niet dat die van adres naar adres moeten verhuizen. Waardoor hun ontwikkeling, ook voor later, niet goed verloopt. Dan vind ik dat ik als wethouder onacceptabel.’

Vanavond in De Monitor: Huurdersproblemen, 21:25 uur op NPO2.

 

Dit artikel is geschreven door:

Stephanie Sint Nicolaas Redacteur

Stephanie Sint Nicolaas voltooide na een bachelorstudie geschiedenis een master Journalistiek en Nieuwe Media. Ze werkte voor zowel radio (Radio 1) als voor verschillende journalistieke televisieprogramma's (Knevel en van den Brink, Rondom 10, Debat op 2, Altijd Wat). In haar vrije tijd fotografeert ze graag en net als in haar redactiewerk is het doel om bijzondere verhalen van mensen in beeld te brengen. Voor De Monitor deed ze research, en filmt en monteert ze nu video's voor social media.

Lees verder
@stephsint

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Steeds meer mensen hebben moeite met het vinden van een betaalbare huurwoning. 

Alles over dit onderzoek