Algemeen / Algemeen

Alle Nederlandse huizen aardgasvrij. Kan dat?

donderdag 07 februari 2019 Leestijd: 4 min.

Een warmtepomp in een huishouden. Veel bewoners schrikken terug voor de hoge kosten voor dit alternatief voor een gasgestookte cv-ketel. / ANP

Niels van Nimwegen

Verslaggever

donderdag 07 februari 2019 Leestijd: 4 min.

Zoals meer Nederlanders kijk ik deze dagen vertwijfeld naar mijn CV-ketel. Als ik echt iets wil doen aan het verminderen van mijn CO2-uitstoot, dan zal alleen minder vlees eten en vaker de trein pakken niet het verschil maken. Hoe kom ik dan van het gas af?

Ik woon namelijk midden in Utrecht, in een wijk met overwegend jaren ‘30 woningen. Mijn huis heeft energielabel E en is wat dat betreft nog zuinig in vergelijking met de tochtige en slecht geïsoleerde woningen van mijn buren. Ik verdien een goed inkomen, maar heb zeker geen 30.000 euro op de plank liggen voor een warmtepomp of ‘hysterisch goed isoleren’, de opmerking van Diederik Samson (PvdA) bij het onlangs gepresenteerde klimaatakkoord.

Daarin wordt de omvang van de op handen zijnde ‘grote verbouwing’ nog eens onderstreept. ‘De verbouwing van onze ruim 7 miljoen huizen en 1 miljoen gebouwen, veelal matig tot slecht geïsoleerd en gestookt op aardgas, tot goed geïsoleerde woningen en gebouwen, die we met duurzame warmte verwarmen en waarin we schone elektriciteit gebruiken of zelfs zelf opwekken.’

Klinkt goed. Behalve dat in dat klimaatakkoord vooral de ambities over elkaar heen buitelen. Per 2030 moet onze CO2-uitstoot met de helft zijn gereduceerd. Per 2050 moeten zelfs alle woningen gasvrij en energiezuinig zijn. Voor huizenbezitters blijft alleen onduidelijk hoe dat moet gebeuren en vooral hoe haalbaar dat is.

‘We zien op dit moment geen alternatief’

Laten we er om te beginnen eens een aantal concrete cijfers aan hangen. Nederlandse woningen en bedrijfsgebouwen moeten in 2030 3,4 megaton minder CO2 uitstoten. Grofweg 1,5 miljoen bestaande woningen moeten daarvoor binnen 12 jaar worden verduurzaamd om de eerste 2,4 megaton te halen. De resterende CO2-reductie komt voor rekening van kantoren en bedrijfshallen.

Het is vooral de manier van verwarmen, in combinatie met betere isolatie, die (hopelijk) het verschil zal maken. Ongeveer de helft van de 1,5 miljoen woningen zal naar verwachting worden aangesloten op een vorm van stadsverwarming, een kwart op hybride warmtepompen (een mix tussen aardgas en elektrisch) en nog eens kwart op volledig elektrische warmtepompen. Om de kinderziektes eruit te filteren wordt de komende jaren in 27 wijken geëxperimenteerd. Zoals in Overvecht-Noord, op nog geen kilometer van mijn energieslurpende huis.  

‘Het is voor ons dit jaar pas echt duidelijk geworden wat gasloos eigenlijk inhoudt,’ reageert Arjen Bezemer, één van de bewoners die ons mailt over het plan van de gemeente Utrecht om Overvecht versneld van het aardgas af te krijgen. ‘Naar mijn mening is er op dit moment niet echt een goed alternatief. Helemaal elektrisch houdt in dat we onze huizen zo fors moeten isoleren, dat een warmtepomp zin heeft. Met deze verouderde woningen kijk je dan tegen een kostenplaatje aan van 30.000 euro per woning.’ Zijn buren zijn volgens Bezemer niet in staat om die investering te kunnen doen. Nu al worstelt een groot deel van de huiseigenaren met de afkoop van een erfpachtregeling van zo’n 25.000 euro per woning. ‘Dat geeft aan dat mensen ook de ruimte in hun hypotheek niet hebben om extra investeringen te kunnen doen.’

Stadsverwarming

Maar hoe zit het dan met de stadsverwarming, waarvan in het klimaatakkoord zoveel wordt verwacht? Utrecht beschikt nu al over een warmtenetwerk, waarop circa 50.000 woningen zijn aangesloten. Dat warmtenetwerk wordt nu nog met fossiele brandstoffen gestookt, maar volgens exploitant Eneco wordt dat per 2030 een stuk duurzamer, als de stadsverwarming gestookt wordt met een mix van aardwarmte en restwarmte van de industrie. ‘Dat zijn allemaal nog experimentele energiebronnen,’ merkt Bezemer op. ‘Utrecht heeft nauwelijks industrie en ook van aardwarmte is nog helemaal niet duidelijk of dat wel gaat werken. Vanaf volgend jaar zal er wel energie worden gewonnen uit biomassa, zoals snoeiafval en resthout, maar ik vraag me af of we daar in Nederland wel genoeg van hebben. Als we het uit de Verenigde Staten gaan invoeren, hoe duurzaam is dat dan?’

Niet te trappelen

Daar lijkt Bezemer een punt te hebben. Het Planbureau voor de Leefomgeving merkte twee jaar geleden al op dat stadsverwarmingsnetten wel eens de sleutel zouden kunnen zijn om versneld van het aardgas af komen. Alleen met forse investeringen in nu nog experimentele technieken als aardwarmte kunnen die netten echt duurzaam worden. Maar commerciële aanbieders staan niet te trappelen om te gaan boren, omdat onduidelijk is of ze de miljoenen die daarvoor nodig zijn wel terug zullen verdienen. Bewoners op hun beurt willen pas keuzes maken als duidelijk is dat het warmtenetwerk even goedkoop is of goedkoper dan aardgas.

Maar ook op lange termijn zijn er knelpunten. Want zelfs als het lukt, wie is dan verantwoordelijk voor de distributie van al die warmte? Je zou denken de landelijke overheid, zoals in verleden ook met gas gebeurde. Het Rijk legt de bal alleen weer bij gemeenten, die op hun beurt weer niet voorbij de eigen grenzen kijken. De Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur, een invloedrijk adviesorgaan, riep in december daarom op om meer geld te steken in de ontwikkeling van een landelijk dekkend warmtenetwerk. Wacht je daar te lang mee, dan zullen wijken schoorvoetend kiezen voor dure warmtepompen of andere technieken, en heeft de aanleg van een warmtenetwerk geen zin meer.

Cruciale fase

‘Het is inderdaad een cruciale fase,’ reageert Johan Slobbe. Voor ingenieursbureau Witteveen+Bos adviseert hij gemeenten bij het opstellen van plannen om wijken van het gas af te krijgen. ‘Sommige gemeenten hebben hele scherpe klimaatambities geformuleerd, maar krijgen nu pas door hoe groot die omslag is. Met zonnepanelen kun je met een paar enthousiaste bewoners een flinke slag slaan, maar met aardgas moet iedereen meedoen. Anders werkt het niet.’ Volgens Slobbe onderschatten sommige gemeenten wat daarbij komt kijken. ‘Draagvlak krijg je alleen als het alternatief betaalbaar is. Je moet daarom kijken naar natuurlijke vervangingsmomenten en omschakeling koppelen aan andere renovaties in een wijk, zoals vergroenen of autoluw worden. Moet de straat sowieso al open om riolering of gasleidingen te vervangen? Dan heeft het zin om te kijken naar alternatieve voor aardgas. Doe je dat te vroeg, dan wordt het snel te duur en raak je bewoners kwijt.’

Ook Slobbe adviseert gemeenten om goed te kijken naar de mogelijkheden voor stadsverwarming. Voor de meeste huizen, vooral in de stad, zou dat wel eens de meest goedkope oplossing kunnen zijn. ‘Volledig elektrisch is nu nog duur, omdat je ook heel goed moet isoleren. Maar voor stadsverwarming moet je wel een warmtebron in de buurt hebben, bijvoorbeeld restwarmte uit omliggende industrie. Als dat er niet is, raden we ook aan om meteen uit te zoeken of aardwarmte een optie is. Gelukkig zie je dat gemeenten dat heel serieus nemen. Dat moet ook echt, want als ambtenaren nu op hun handen zitten, kan dat voor bewoners uiteindelijk heel duur uitpakken.’

 

Verkenning Research Opnames Uitzending

899 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Algemeen / Algemeen

Nederland aardgasvrij in 2050. Wat moet daarvoor gebeuren?

Hoe haalbaar zijn onze aardgasloze ambities? Ben je hierover met je buurt al aan het nadenken? Of werk je voor een gemeente of energieleverancier? We komen graag met je in contact.
Deel jouw ervaring

Niels van Nimwegen

Verslaggever

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Niels van Nimwegen Verslaggever

Niels van Nimwegen is verslaggever bij De Monitor en maakte tot nu toe verhalen over de huursector, uitbuiting van starters op de arbeidsmarkt, de vastgelopen spoedzorg en verschillende afleveringen van het dossier ‘Lokaal Bestuur’. 'Wat ik sterk vind aan de Monitor is dat we thema’s lang volgen en door tips in contact komen met belangrijke sprekers die voor andere journalisten verborgen blijven. Dat levert vaak originele verhalen op, of een invalshoek bij een nieuwsfeit dat door andere programma’s is gemist.' Niels werkte eerder voor Radar en Zembla.

Lees verder
@nvnimwegen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

We krijgen dagelijks veel tips binnen over uiteenlopende onderwerpen. En lang niet altijd over de onderwerpen die we momenteel onderzoeken. Ook deze tips willen we u niet onthouden. Want wellicht h...
Alles over dit onderzoek