Gezondheid en zorg / Vrouwenopvang

12 knelpunten maken zelfstandigheid in de vrouwenopvang bijna onmogelijk

donderdag 06 juli 2017 Leestijd: 4 min.

Veel vrouwen bouwen schulden op in de vrouwenopvang. (Archiefbeeld ANP) /

Willeke Tersteeg

Verslaggever

donderdag 06 juli 2017 Leestijd: 4 min.

Vrouwen die met hun kinderen halsoverkop moeten vluchten voor hun gewelddadige partner, hopen in de vrouwenopvang een plek te vinden om tot rust te komen en om vandaar uiteindelijk een zelfstandig bestaan op te bouwen. Volgens onze tipgevers is dit echter niet makkelijk. ‘Ik heb vrouwen gezien die met 3000 euro schuld de opvang uitgingen.’ Ook de Nationale Ombudsman concludeert na onderzoek dat er 12 knelpunten zijn die het de vrouwen in de praktijk bijna onmogelijk maken om zelfstandig hun weg te vinden.

Bestaande regelingen en procedures voor vrouwen die verblijven in een vrouwenopvanglocatie sluiten niet goed op elkaar aan. Dat constateert Nationale ombudsman Reinier van Zutphen in het vandaag verschenen rapport ‘Vrouwen in de knel’. Zo is het regelen van een eigen inkomen voor de vrouwen complex. Het duurt lang en veroorzaakt administratieve rompslomp, hun schulden nemen tijdens de opvang vaak verder toe en de hulpverlening aan hun kinderen duurt lang.

Extra kwetsbaar

De Ombudsman stelt vast dat er in totaal 12 knelpunten zijn waar deze kwetsbare groep tegenaan loopt. Het gaat om een groep van 12.000 vrouwen die te maken hebben gehad met ernstige mishandelingen en ze hebben vaak psychische gezondheidsproblemen. Tegelijkertijd bevinden velen van hen zich in een zorgwekkende financiële situatie; zij zijn afhankelijk van een uitkering en sommigen leven zelfs onder de armoedegrens, aldus de Ombudsman.

Vorig jaar openden wij een onderzoek naar de vrouwenopvang. We kregen meerdere tips dat de opvang duur zou zijn, dat vrouwen met de schulden de opvang uitgingen, dat de opvanghuizen onvoldoende scoren op hygiëne en dat de begeleiding erg minimaal zou zijn. Veel van deze punten komen ook in het rapport naar voren.

Knelpunten instroom

  1. Vrouwen moeten rechtmatig verblijven in Nederland anders kunnen zijn niet instromen. Sommige vrouwen die in nood zijn, worden om die reden de toegang tot de opvang geweigerd.
  2. Ze krijgen vaak geen beschikking over de beslissing of ze wel of niet worden toegelaten, wat het onmogelijk maakt om in bezwaar te gaan als hen toegang tot de opvang wordt geweigerd.
  3. Direct bij binnenkomst moeten allerlei papieren worden ondertekend, zoals een machtiging eigen bijdrage, verblijfs- en geheimhoudingsovereenkomst, verrekening van voorschotten. De vrouwen zijn vaak in blinde paniek vertrokken, erg emotioneel en soms zelfs gewond bij binnenkomst en tekenen vaak zonder dat ze weten wat ze tekenen.

Over het eerste knelpunt meldde zich eerder bij ons ook een psycholoog die zich verbaasde over het feit dat één van haar cliënten, een vrouw die voor haar verblijfsstatus afhankelijk is van haar gewelddadige ex-man, de toegang tot de opvang is geweigerd. ‘Ze voldeed niet aan bepaalde voorwaarden, onder andere omdat ze niet in levensgevaar zou zijn. Als ze een beroep zou doen op publieke middelen, zoals een uitkering aanvragen, zou dit misschien gevolgen kunnen hebben op haar verblijfstatus, ook omdat ze nog niet lang genoeg in Nederland woont. Maar ze had wel de nodige psychische problemen en kwam zo uiteindelijk bij het Leger des Heils terecht…’

Knelpunten verblijf

  1. Het regelen van inkomen is complex, duurt lang en is een administratieve rompslomp. Er zijn problemen met de kostendelersnorm, verschillen in regels, berekening en hoogte van eigen bijdrage. Soms is het onbekend dat een eigen bijdrage moet worden betaald. Vrouwen moeten eerst scheiden voor ze toeslag krijgen.
  2. De schulden nemen toe, er is geen toegang tot schuldhulpverlening
  3. De aanvraag voor hulpverlening aan kinderen duurt lang. Financiering loopt via de Jeugdwet, niet via de Wet maatschappelijk ondersteuning (Wmo). Er zijn wachtlijsten en er is toestemming van de vader nodig bij gezamenlijk ouderlijk gezag.
  4. Er is geen onafhankelijke cliëntondersteuning

Een dame die in de opvang zat, vertelde eerder: ‘Zo lang je zelf niets doet, gebeurt er niks’.’ Je moet zelf je huisarts regelen, zelf je tandarts regelen, je belastingdienst: maar wat als je geen geld hebt voor de bus? En er zijn geen computers ter beschikking, die staan op kantoor. Het moet maar net uitkomen bij het personeel en je moet dan smeken om iets belangrijks te kunnen doen. Tegelijk willen ze wel dat je zelfstandig en sterk wordt.’

Een ander vertelde ons: ‘Ik kreeg de eerste 6 weken geen leefgeld en leefde op giften van medebewoonsters en mijn moeder’.

Knelpunten uitstroom

  1. Er zijn te weinig sociale huurwoningen
  2. Het is moeilijk om een urgentieverklaring te krijgen
  3. Bij schulden geen huurwoning
  4. Vrouwen weten niet dat bijzondere bijstand een lening is
  5. Geen continuïteit uitkering en schuldhulpverlening bij verhuizing naar andere gemeente

Ook de vrouwen die zich bij ons meldden, klaagden over de beperkte doorstroom vanuit de opvang naar een zelfstandige woonruimte. ‘Ik wil verder, dit is bijna mensonterend. Ik kan niet weg en word depressief. Ik heb bij mijn ex al opgesloten gezeten en ik houd nu hier een kamer bezet voor een andere vrouw die het echt nodig heeft. Alles gaat heel langzaam hier. Ik voel me beperkt in mijn doen en laten.’

Conclusie: papieren werkelijkheid

In theorie zijn er verschillende regelingen voor de vrouwen. Maar de Nationale Ombudsman constateert dat die administratieve werkelijkheid van de overheid niet aansluit op de leefsituatie van de vrouwen. Zij zijn nauwelijks in staat om zelfstandig hun weg hierin te vinden en zijn afhankelijk van toeval of ze daar hulp bij krijgen. Een andere conclusie is dat de rechtsbescherming van de vrouwen onder druk staat omdat vrouwen vaak geen beschikking ontvangen. Hierdoor hebben zij geen mogelijkheid bezwaar te maken als ze bijvoorbeeld niet worden toegelaten tot de opvang.

Oplossingsrichtingen die na het onderzoek worden aangedragen zijn bijvoorbeeld: meer structureel overleg tussen gemeenten en vrouwenopvanglocaties over de uitvoeringsregelingen en maatwerkoplossingen, het inzetten van onafhankelijke cliëntondersteuning en het zo snel mogelijk in gang zetten van eventuele schuldhulpverlening.

Van Zutphen: ‘Ik doe een dringend beroep op de zorgplicht van VWS en gemeenten om de knelpunten aan te pakken en het voor deze kwetsbare groep vrouwen makkelijker te maken.’

Oproep

De Ombudsman vraagt het ministerie van VWS en de gemeenten in actie te komen. Wij willen graag weten hoe het is om in de vrouwenopvang te werken: waar loop jij tegenaan? Waarom lukt het niet om de vrouwen te helpen met het opbouwen van een zelfstandig bestaan?

En ook komen we graag in contact met vrouwen die nu in de opvang zitten. Hoe ervaar jij je verblijf daar: bouw je schulden op en zit je al te lang op een plek? Of red jij je juist goed? Mail ons op: tip insturen.

Verkenning Research Opnames Uitzending

34 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Willeke Tersteeg

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

De afgelopen maanden komen er meerdere berichten naar buiten dat kwetsbare vrouwen (en hun kinderen) niet de noodopvang en hulp krijgen die ze verdienen en die hun veiligheid en gezondheid garander...
Alles over dit onderzoek